From Reconciliation to Strategic Equality
The Bundestag debate marking 35 years of renewed German–Polish relations points towards a more equal partnership shaped by security, historical responsibility, infrastructure and public trust.
Von der Versöhnung zur strategischen Gleichberechtigung — der Bundestag über eine neue Phase der deutsch-polnischen Beziehungen.
10 June 2026
From Reconciliation to Strategic Equality: Bundestag Opens a New Chapter in German–Polish Relations
The parliamentary debate marking the 35th anniversary of the German–Polish Treaty on Good Neighbourliness revealed a growing recognition that Poland can no longer be viewed as a junior partner. Security, infrastructure, historical memory and the everyday cooperation of societies now form the practical test of maturity in relations between Berlin and Warsaw.
Four strategic conclusions
The debate reflected a clear shift away from treating Poland as a secondary or later-arriving participant in Europe’s political order.
Reconciliation, economic integration and European cooperation are now joined by shared responsibility for continental security.
Border controls affect residents, workers, businesses and public services, translating diplomatic relations into everyday experience.
A proposed German–Polish Parliamentary Assembly could provide a stable structure for dialogue beyond electoral and governmental cycles.
German–Polish relations are entering a stage in which symbolic declarations of reconciliation are no longer sufficient. Thirty-five years after the Treaty on Good Neighbourliness and Friendly Cooperation, the central question is no longer whether Germany and Poland can overcome the past, but whether they are prepared to build a genuinely equal partnership suited to the political, economic and security realities of contemporary Europe.
On 10 June 2026, the German Bundestag held an agreed debate under the title “Firm Friendship in Peace and Freedom — 35 Years of a New Beginning in German–Polish Relations”. The discussion was not tied to a bill or a government statement. It served as a parliamentary assessment of the bilateral relationship and its importance for Europe’s future.
The parties differed over migration, border controls, historical policy and Germany’s international direction. Yet one conclusion appeared across the debate: Poland’s economic, military and geopolitical significance has increased to a level that makes its earlier treatment as a peripheral participant in European decision-making increasingly untenable.
A treaty that helped build a new European order
The Treaty between the Republic of Poland and the Federal Republic of Germany on Good Neighbourliness and Friendly Cooperation was signed in Bonn on 17 June 1991.
The treaty emerged during a fundamental reconstruction of Europe: after the collapse of the Iron Curtain, German reunification and the recovery of full political agency by the states of Central and Eastern Europe. It created a formal basis for political, economic, cultural, educational, regional and social cooperation.
It could not, however, remove the burden of history. The German occupation of Poland, the mass murder of civilians, the destruction of Polish cities and the enduring consequences of the Second World War remain fundamental to the historical memory of both nations.
German–Polish reconciliation therefore cannot be reduced to an administrative or diplomatic success. It was made possible by political decisions, moral courage and the sustained work of individuals, institutions, churches, academics, municipalities and civil-society organisations.
The 1991 treaty did not close history. It established a framework within which both states could begin to assume joint responsibility for the future.
Poland is no longer a “junior partner”
The debate was opened by Knut Abraham of the CDU/CSU, the Federal Government Coordinator for German–Polish cross-border and societal cooperation. He emphasised the close partnership between Germany and Poland at a time of heightened international pressure and described the Weimar Triangle with France as an important pillar of peace, freedom, reconciliation and mutual understanding in Europe.
The most consequential element of his intervention was the rejection of a hierarchy in which Poland is treated as a “junior partner” — a state that joined Western structures later and is therefore assumed to carry less weight in strategic decisions.
Poland is one of the largest states in the European Union, a key member of NATO’s eastern flank, an important economic market and a country with direct political and historical experience of threats originating from the East. Its geography, military development and role in supporting Ukraine make Polish security inseparable from wider European security.
Recognition of this position should not be understood as a gesture of courtesy from Berlin. It is a consequence of the changing distribution of strategic responsibility in Europe.
Historical memory requires material confirmation
Abraham also addressed plans for a permanent memorial to the Polish victims of the Second World War and the German occupation, as well as the broader concept of a German–Polish House in Berlin.
A temporary memorial has been established on the former Kroll Opera site, associated with the Reichstag proceedings at which Adolf Hitler announced the attack on Poland in September 1939. The current stone marks an interim stage on the way towards a permanent place of remembrance.
The visibility of Polish victims in Germany’s capital is not only a question of historical commemoration. It is also a test of the credibility of contemporary dialogue.
Reconciliation requires memory that is specific, honest and institutionally protected. Where memory becomes selective, partnership also becomes vulnerable.
Security is changing Europe’s political hierarchy
Representatives of several parties referred to Poland’s expanding defence capabilities. Poland is now viewed in Germany not merely as a neighbour and trading partner, but as one of the most consequential states in the European security system.
Principal themes raised in the debate
Poland was presented as an equal partner whose importance requires stronger political and infrastructure commitments from Germany.
Alexander Wolf praised Poland’s military development and contrasted Polish policy choices with his party’s criticism of Germany.
Johannes Schraps warned that permanent controls burden border communities and risk becoming a political signal of mistrust.
Katrin Göring-Eckardt argued for open borders and for Poland to be more fully included in European strategic thinking and Ukraine-related diplomacy.
Janina Böttger challenged Western condescension towards the East and recalled the central role of Solidarność in Europe’s democratic transformation.
The importance of these interventions lies not in the political agreement of the parties, which remained limited, but in the fact that Poland’s defence policy and geopolitical relevance have become central subjects of debate in the German parliament.
For decades, German–Polish relations were primarily organised around reconciliation, European integration and economic exchange. Defence has now become a fourth strategic pillar.
Border controls as a test of trust
The most visible disagreement concerned controls on the German–Polish border. Johannes Schraps of the SPD argued that long-term controls create burdens for border communities and send a signal of mistrust. Katrin Göring-Eckardt of the Greens similarly called for open borders to return to normality, stressing the consequences for cross-border traffic and the European internal market.
Irregular migration remains a real challenge for both states. Yet the manner in which border policy is implemented directly affects residents, businesses, drivers, cross-border workers, families and public services.
The border is where declarations by governments meet the everyday experience of citizens. It is also where political trust is most easily tested.
For people living in the border regions, German–Polish relations are not an abstract category of foreign policy. They determine commuting, freight transport, education, public services and cooperation between local institutions.
Europe needs an eastern perspective at its centre
Göring-Eckardt called for a “Veröstlichung des Denkens” — a greater eastern orientation in German and Western European strategic thinking. Böttger went further by arguing that the democratic transformation of 1989 is too often narrated in Germany mainly as German history.
Poland had already become a democratic pioneer. Solidarność emerged in 1980 as the first independent mass trade union in the Soviet sphere of influence, while the Round Table negotiations and partially free elections in Poland preceded the fall of the Berlin Wall.
This is more than a dispute over historical narrative. The war in Ukraine demonstrated that warnings from Warsaw, the Baltic states and other capitals of Central and Eastern Europe concerning Russia, energy dependence and strategic vulnerability were frequently well founded.
The eastern perspective should not be added to Europe’s debate as a regional supplement. It should help define the main line of European decision-making.
A permanent German–Polish Parliamentary Assembly
One of the most concrete proposals was the creation of a German–Polish Parliamentary Assembly modelled on the Franco-German Parliamentary Assembly. Paul Ziemiak of the CDU/CSU and Maja Wallenstein of the SPD supported the concept.
A standing parliamentary forum could enable German and Polish legislators to work regularly on security, European policy, transport, energy, education, environmental protection and cross-border cooperation. It could also reduce the bilateral relationship’s dependence on changing governments and short-term political tensions.
Partnership becomes durable when it is supported by mechanisms for consultation, early dispute management and shared political responsibility.
Infrastructure is foreign policy
Members repeatedly raised the need to improve rail and road links between Germany and Poland, including the expansion of the so-called Eastern Railway. Transport infrastructure remains one of the clearest areas in which political declarations and practical integration do not yet fully correspond.
Modern transport links are not merely technical projects. They strengthen economic resilience, military mobility, security of supply and the everyday integration of societies.
From the perspective of Civil Society News Network, the social dimension is equally important. Relations between states are not built only by ministers, ambassadors and parliamentarians. Their durability depends on schools, universities, media, businesses, municipalities, emergency services, cultural institutions and civic organisations.
These structures sustain cooperation when political relations become more difficult. Thirty-five years after the treaty, German–Polish relations require not only another phase of intergovernmental dialogue, but renewed investment in youth exchange, education, public-interest media and civic infrastructure.
A new phase requires political courage
The Bundestag debate did not remove the disputes between Germany and Poland. It did, however, show that the existing model of bilateral relations requires revision.
Poland is no longer a state waiting for acceptance from the West. It is one of the states shaping Europe’s security, economy and political future.
Germany remains the European Union’s largest economy and Poland’s leading trading partner. Its responsibility lies not only in acknowledging the past, but also in treating Poland as an equal state in political, institutional and social practice.
The future of German–Polish relations will not be measured by the number of anniversary speeches. It will be assessed through infrastructure, border policy, joint security capacity, Poland’s place in European decision-making and the level of trust between citizens.
The treaty of 1991 opened the road to reconciliation. The task of the present generation is to transform that reconciliation into a durable architecture of strategic equality.
Von der Versöhnung zur strategischen Gleichberechtigung: Der Bundestag über eine neue Phase der deutsch-polnischen Beziehungen
Die Debatte zum 35. Jahrestag des deutsch-polnischen Nachbarschaftsvertrags machte deutlich, dass Polen nicht länger als „Juniorpartner“ betrachtet werden kann. Sicherheit, Infrastruktur, historische Erinnerung und die tägliche Zusammenarbeit der Gesellschaften werden zum praktischen Maßstab für die Reife der Beziehungen zwischen Berlin und Warschau.
Vier strategische Schlussfolgerungen
Die Debatte zeigte eine deutliche Abkehr von der Vorstellung Polens als nachgeordnetem oder verspätet hinzugekommenem Akteur der europäischen Ordnung.
Versöhnung, wirtschaftliche Integration und europäische Zusammenarbeit werden durch eine gemeinsame Verantwortung für die Sicherheit des Kontinents ergänzt.
Grenzkontrollen betreffen Einwohner, Arbeitnehmer, Unternehmen und öffentliche Dienste und übersetzen Diplomatie in den Alltag der Menschen.
Eine deutsch-polnische Parlamentarische Versammlung könnte einen stabilen Dialog jenseits von Regierungs- und Wahlzyklen ermöglichen.
Die deutsch-polnischen Beziehungen treten in eine Phase ein, in der symbolische Erklärungen der Versöhnung nicht mehr ausreichen. Fünfunddreißig Jahre nach dem Vertrag über gute Nachbarschaft und freundschaftliche Zusammenarbeit lautet die zentrale Frage nicht mehr, ob Deutschland und Polen die Vergangenheit überwinden können, sondern ob beide Staaten bereit sind, eine tatsächlich gleichberechtigte Partnerschaft aufzubauen, die den politischen, wirtschaftlichen und sicherheitspolitischen Realitäten des heutigen Europas entspricht.
Am 10. Juni 2026 führte der Deutsche Bundestag eine Vereinbarte Debatte unter dem Titel „Feste Freundschaft in Frieden und Freiheit – 35 Jahre Neustart in den deutsch-polnischen Beziehungen“. Die Aussprache war weder an einen Gesetzentwurf noch an eine Regierungserklärung gebunden. Sie diente einer parlamentarischen Bewertung des bilateralen Verhältnisses und seiner Bedeutung für die Zukunft Europas.
Die Fraktionen unterschieden sich in ihren Positionen zu Migration, Grenzkontrollen, Erinnerungspolitik und der internationalen Ausrichtung Deutschlands. Dennoch zeichnete sich ein gemeinsamer Befund ab: Polens wirtschaftliches, militärisches und geopolitisches Gewicht ist so stark gewachsen, dass eine Behandlung des Landes als peripherer Teilnehmer europäischer Entscheidungsprozesse nicht mehr der Realität entspricht.
Ein Vertrag als Fundament einer neuen europäischen Ordnung
Der Vertrag zwischen der Republik Polen und der Bundesrepublik Deutschland über gute Nachbarschaft und freundschaftliche Zusammenarbeit wurde am 17. Juni 1991 in Bonn unterzeichnet.
Der Vertrag entstand in einer Zeit grundlegender Neuordnung Europas: nach dem Zusammenbruch des Eisernen Vorhangs, der deutschen Wiedervereinigung und der Wiedererlangung voller politischer Handlungsfähigkeit durch die Staaten Mittel- und Osteuropas. Er schuf die formale Grundlage für politische, wirtschaftliche, kulturelle, bildungspolitische, regionale und gesellschaftliche Zusammenarbeit.
Die Last der Geschichte konnte er jedoch nicht beseitigen. Die deutsche Besatzung Polens, der millionenfache Mord an Zivilisten, die Zerstörung polnischer Städte und die langfristigen Folgen des Zweiten Weltkriegs bleiben ein grundlegender Bestandteil des historischen Gedächtnisses beider Nationen.
Die deutsch-polnische Versöhnung darf deshalb nicht auf einen administrativen oder diplomatischen Erfolg reduziert werden. Sie wurde durch politische Entscheidungen, moralischen Mut und die langjährige Arbeit von Menschen, Institutionen, Kirchen, Wissenschaft, Kommunen und Organisationen der Zivilgesellschaft ermöglicht.
Der Vertrag von 1991 beendete die Geschichte nicht. Er schuf einen Rahmen, in dem beide Staaten beginnen konnten, gemeinsame Verantwortung für die Zukunft zu übernehmen.
Polen ist kein „Juniorpartner“ mehr
Eröffnet wurde die Debatte von Knut Abraham (CDU/CSU), dem Koordinator der Bundesregierung für die deutsch-polnische zwischengesellschaftliche und grenznahe Zusammenarbeit. Er betonte die enge Partnerschaft beider Staaten in einer Zeit wachsender internationaler Herausforderungen und bezeichnete das Weimarer Dreieck mit Frankreich als einen wichtigen Pfeiler für Frieden, Freiheit, Versöhnung und Verständigung in Europa.
Der politisch bedeutendste Teil seiner Rede war die Absage an eine Hierarchie, in der Polen als „Juniorpartner“ gilt — als ein Staat, der westlichen Strukturen später beigetreten ist und deshalb angeblich geringeren Einfluss auf strategische Entscheidungen haben sollte.
Polen gehört zu den größten Staaten der Europäischen Union, ist ein Schlüsselstaat an der östlichen Flanke der NATO, ein bedeutender Wirtschaftsraum und ein Land mit unmittelbarer historischer und politischer Erfahrung im Umgang mit Bedrohungen aus dem Osten. Seine geografische Lage, der Ausbau seiner Streitkräfte und seine Rolle bei der Unterstützung der Ukraine machen die Sicherheit Polens zu einem unmittelbaren Bestandteil der Sicherheit Europas.
Die Anerkennung dieser Stellung ist keine höfliche Geste Berlins. Sie ist eine Folge der veränderten Verteilung strategischer Verantwortung auf dem Kontinent.
Erinnerung braucht eine sichtbare und dauerhafte Form
Abraham verwies außerdem auf das geplante Denkmal für die polnischen Opfer des Zweiten Weltkriegs und der deutschen Besatzung sowie auf das weitergehende Konzept eines Deutsch-Polnischen Hauses in Berlin.
Auf dem Gelände der ehemaligen Kroll-Oper wurde bereits ein temporärer Gedenkort eingerichtet. Der Ort steht im Zusammenhang mit der Reichstagssitzung, in der Adolf Hitler im September 1939 den Angriff auf Polen verkündete. Der heutige Findling ist ein Zwischenschritt auf dem Weg zu einem dauerhaften Erinnerungsort.
Die sichtbare Erinnerung an die polnischen Opfer im Zentrum Berlins ist nicht nur eine Frage historischer Würdigung. Sie ist auch ein Test für die Glaubwürdigkeit des heutigen Dialogs.
Versöhnung verlangt eine konkrete, ehrliche und institutionell geschützte Erinnerung. Wo Erinnerung selektiv wird, wird auch Partnerschaft verletzlich.
Sicherheit verändert die politische Hierarchie Europas
Abgeordnete mehrerer Fraktionen verwiesen auf den Ausbau der polnischen Verteidigungsfähigkeit. Polen wird in Deutschland heute nicht nur als Nachbar und Wirtschaftspartner wahrgenommen, sondern als einer der wichtigsten Staaten des europäischen Sicherheitssystems.
Zentrale Akzente der Debatte
Polen wurde als gleichwertiger Partner dargestellt, dessen Bedeutung größere politische und infrastrukturelle Anstrengungen Deutschlands verlangt.
Alexander Wolf würdigte den militärischen Ausbau Polens und verband dies mit der Kritik seiner Fraktion an politischen Entscheidungen in Deutschland.
Johannes Schraps warnte, dass dauerhafte Kontrollen die Grenzregionen belasten und als politisches Signal des Misstrauens wirken könnten.
Katrin Göring-Eckardt sprach sich für offene Grenzen sowie für eine stärkere Einbindung Polens in strategische Debatten und Ukraine-Verhandlungen aus.
Janina Böttger kritisierte westliche Überheblichkeit gegenüber dem Osten und erinnerte an die zentrale Rolle der Solidarność bei der demokratischen Transformation Europas.
Die Bedeutung dieser Wortmeldungen liegt weniger in einer parteipolitischen Übereinstimmung, die nur begrenzt vorhanden war, als in der Tatsache, dass Polens Verteidigungspolitik und geopolitische Relevanz zu zentralen Themen einer Debatte im Deutschen Bundestag geworden sind.
Über Jahrzehnte waren die deutsch-polnischen Beziehungen vor allem durch Versöhnung, europäische Integration und wirtschaftlichen Austausch geprägt. Die Verteidigung bildet nun eine vierte strategische Säule.
Grenzkontrollen als Belastungsprobe
Der deutlichste Konfliktpunkt betraf die Kontrollen an der deutsch-polnischen Grenze. Johannes Schraps (SPD) erklärte, langfristige Kontrollen belasteten die Grenzregionen und könnten als Signal des Misstrauens verstanden werden. Katrin Göring-Eckardt (Bündnis 90/Die Grünen) forderte ebenfalls, offene Grenzen wieder zur Normalität werden zu lassen, und verwies auf die Folgen für den grenzüberschreitenden Verkehr und den europäischen Binnenmarkt.
Irreguläre Migration bleibt für beide Staaten eine reale Herausforderung. Die konkrete Ausgestaltung der Grenzpolitik wirkt sich jedoch unmittelbar auf Einwohner, Unternehmen, Fahrer, Grenzpendler, Familien und öffentliche Dienste aus.
An der Grenze treffen Regierungserklärungen auf die tägliche Erfahrung der Bürger. Dort lässt sich politisches Vertrauen besonders unmittelbar prüfen.
Für die Menschen in den Grenzregionen sind die deutsch-polnischen Beziehungen keine abstrakte Kategorie der Außenpolitik. Sie bestimmen Arbeitswege, Güterverkehr, Bildung, öffentliche Dienstleistungen und die Zusammenarbeit lokaler Institutionen.
Europa muss die Perspektive des Ostens ins Zentrum rücken
Göring-Eckardt forderte eine „Veröstlichung des Denkens“, also eine stärkere Berücksichtigung der mittel- und osteuropäischen Perspektive im deutschen und westeuropäischen strategischen Denken. Böttger ging noch weiter und kritisierte, dass die Umbrüche von 1989 in Deutschland zu häufig vor allem als deutsche Geschichte erzählt würden.
Polen war bereits zuvor ein demokratischer Wegbereiter. Die Solidarność entstand 1980 als erste unabhängige Massengewerkschaft im sowjetischen Machtbereich. Die Gespräche am Runden Tisch und die teilweise freien Wahlen in Polen gingen dem Fall der Berliner Mauer voraus.
Es handelt sich dabei um mehr als einen Streit über historische Narrative. Der Krieg in der Ukraine hat gezeigt, dass viele Warnungen aus Warschau, den baltischen Staaten und anderen Hauptstädten Mittel- und Osteuropas vor Russland, Energieabhängigkeit und strategischer Verwundbarkeit begründet waren.
Die östliche Perspektive darf nicht als regionaler Zusatz in die europäische Debatte eingefügt werden. Sie muss die zentrale Linie europäischer Entscheidungsfindung mitbestimmen.
Eine dauerhafte deutsch-polnische Parlamentarische Versammlung
Einer der konkretesten Vorschläge war die Schaffung einer Deutsch-Polnischen Parlamentarischen Versammlung nach dem Vorbild der Deutsch-Französischen Parlamentarischen Versammlung. Paul Ziemiak (CDU/CSU) und Maja Wallenstein (SPD) unterstützten diese Idee.
Ein ständiges parlamentarisches Forum könnte den Abgeordneten beider Staaten regelmäßige Arbeit zu Sicherheit, Europapolitik, Verkehr, Energie, Bildung, Umweltschutz und grenzüberschreitender Zusammenarbeit ermöglichen. Zugleich könnte es die bilateralen Beziehungen weniger abhängig von Regierungswechseln und kurzfristigen politischen Spannungen machen.
Eine Partnerschaft wird dauerhaft, wenn sie durch Mechanismen für Konsultation, frühzeitiges Konfliktmanagement und gemeinsame politische Verantwortung getragen wird.
Infrastruktur ist Außenpolitik
In der Debatte wurde wiederholt auf den notwendigen Ausbau der Schienen- und Straßenverbindungen zwischen Deutschland und Polen verwiesen, darunter die sogenannte Ostbahn. Die Verkehrsinfrastruktur bleibt ein besonders sichtbarer Bereich, in dem politische Erklärungen und praktische Integration noch nicht vollständig übereinstimmen.
Moderne Verkehrsverbindungen sind keine rein technischen Projekte. Sie stärken wirtschaftliche Resilienz, militärische Mobilität, Versorgungssicherheit und die tägliche Integration der Gesellschaften.
Aus Sicht des Civil Society News Network ist die gesellschaftliche Dimension ebenso wichtig. Beziehungen zwischen Staaten werden nicht nur von Ministern, Botschaftern und Parlamentariern aufgebaut. Ihre Dauerhaftigkeit hängt von Schulen, Hochschulen, Medien, Unternehmen, Kommunen, Rettungsdiensten, Kultureinrichtungen und zivilgesellschaftlichen Organisationen ab.
Diese Strukturen erhalten die Zusammenarbeit auch dann aufrecht, wenn die politischen Beziehungen schwieriger werden. Fünfunddreißig Jahre nach dem Vertrag benötigen die deutsch-polnischen Beziehungen nicht nur eine weitere Phase des Regierungsdialogs, sondern neue Investitionen in Jugendaustausch, Bildung, gemeinwohlorientierte Medien und zivilgesellschaftliche Infrastruktur.
Die neue Phase verlangt politischen Mut
Die Debatte im Bundestag hat die bestehenden Streitfragen zwischen Deutschland und Polen nicht beseitigt. Sie hat jedoch gezeigt, dass das bisherige Modell der bilateralen Beziehungen einer Weiterentwicklung bedarf.
Polen ist kein Staat mehr, der auf die Anerkennung des Westens wartet. Es gehört zu den Staaten, die Sicherheit, Wirtschaft und politische Zukunft Europas mitgestalten.
Deutschland bleibt die größte Volkswirtschaft der Europäischen Union und Polens wichtigster Handelspartner. Seine Verantwortung besteht nicht nur darin, die Vergangenheit anzuerkennen, sondern Polen in der politischen, institutionellen und gesellschaftlichen Praxis als gleichberechtigten Staat zu behandeln.
Die Zukunft der deutsch-polnischen Beziehungen wird nicht an der Zahl der Jubiläumsreden gemessen werden. Entscheidend sind die Qualität der Infrastruktur, die Grenzpolitik, die Fähigkeit zu gemeinsamem sicherheitspolitischem Handeln, Polens Platz in europäischen Entscheidungsprozessen und das Vertrauen zwischen den Bürgern.
Der Vertrag von 1991 öffnete den Weg zur Versöhnung. Die Aufgabe der heutigen Generation besteht darin, diese Versöhnung in eine dauerhafte Architektur strategischer Gleichberechtigung zu überführen.
Od pojednania do strategicznej równości. Bundestag o nowym etapie relacji polsko-niemieckich
Debata z okazji 35-lecia Traktatu o dobrym sąsiedztwie pokazała rosnące przekonanie niemieckich parlamentarzystów, że Polska nie może być dłużej postrzegana jako „młodszy partner”. Bezpieczeństwo, infrastruktura, pamięć historyczna i codzienna współpraca społeczeństw stają się dziś testem rzeczywistej dojrzałości relacji między Warszawą a Berlinem.
Cztery wnioski strategiczne
Debata pokazała wyraźne odejście od traktowania Polski jako uczestnika drugorzędnego lub później przyjętego do europejskiego porządku politycznego.
Pojednanie, integracja gospodarcza i współpraca europejska zostają uzupełnione przez wspólną odpowiedzialność za bezpieczeństwo kontynentu.
Kontrole graniczne wpływają na mieszkańców, pracowników, przedsiębiorstwa i służby publiczne, przekładając relacje dyplomatyczne na codzienne doświadczenie.
Proponowane Polsko-Niemieckie Zgromadzenie Parlamentarne mogłoby stworzyć stabilną strukturę dialogu wykraczającą poza cykle wyborcze i zmiany rządów.
Relacje polsko-niemieckie wchodzą w etap, w którym symboliczne deklaracje pojednania przestają być wystarczające. Trzydzieści pięć lat po podpisaniu Traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy najważniejsze pytanie nie dotyczy już tego, czy Polska i Niemcy potrafią przezwyciężyć historię, lecz czy są gotowe zbudować rzeczywiście równorzędne partnerstwo odpowiadające politycznym, gospodarczym i bezpieczeństwa realiom współczesnej Europy.
10 czerwca 2026 roku Bundestag przeprowadził uzgodnioną debatę parlamentarną pod hasłem „Trwała przyjaźń w pokoju i wolności – 35 lat nowego początku w stosunkach niemiecko-polskich”. Debata nie była związana z konkretnym projektem ustawy ani oświadczeniem rządu. Miała charakter politycznej refleksji nad stanem stosunków dwustronnych oraz ich znaczeniem dla przyszłości Europy.
Choć poszczególne frakcje różniły się w ocenie migracji, kontroli granicznych, niemieckiej polityki zagranicznej i pamięci historycznej, z wystąpień wyłonił się wspólny element: uznanie, że Polska jest państwem o coraz większym znaczeniu gospodarczym, militarnym i geopolitycznym, którego nie można dłużej traktować jako peryferyjnego uczestnika europejskiego procesu decyzyjnego.
Traktat, który pomógł zbudować nowy porządek europejski
Traktat między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy został podpisany 17 czerwca 1991 roku w Bonn.
Traktat powstał w czasie zasadniczej przebudowy Europy: po upadku żelaznej kurtyny, zjednoczeniu Niemiec i odzyskaniu przez państwa Europy Środkowo-Wschodniej pełnej podmiotowości politycznej. Stworzył formalne podstawy współpracy politycznej, gospodarczej, kulturalnej, edukacyjnej, regionalnej i społecznej.
Nie mógł jednak usunąć ciężaru historii. Niemiecka okupacja Polski, masowe mordy na ludności cywilnej, zniszczenie polskich miast oraz długotrwałe skutki II wojny światowej pozostają fundamentalną częścią pamięci obu narodów.
Pojednanie polsko-niemieckie nie może być zatem redukowane do sukcesu administracyjnego lub dyplomatycznego. Stało się możliwe dzięki decyzjom politycznym, moralnej odwadze i wieloletniej pracy ludzi, instytucji, Kościołów, środowisk naukowych, samorządów oraz organizacji społeczeństwa obywatelskiego.
Traktat z 1991 roku nie zamknął historii. Stworzył ramy, w których oba państwa mogły zacząć wspólnie ponosić odpowiedzialność za przyszłość.
Polska nie jest już „młodszym partnerem”
Debatę otworzył Knut Abraham z CDU/CSU, koordynator rządu federalnego do spraw niemiecko-polskiej współpracy społecznej i przygranicznej. Podkreślił bliskie partnerstwo obu państw w okresie narastających napięć międzynarodowych i wskazał Trójkąt Weimarski z udziałem Francji jako ważny filar pokoju, wolności, pojednania i wzajemnego zrozumienia w Europie.
Najbardziej znaczącym politycznie elementem jego wystąpienia było odrzucenie hierarchii, w której Polska funkcjonuje jako „Juniorpartner” — państwo, które później dołączyło do zachodnich struktur i z tego powodu miałoby mieć mniejszy wpływ na decyzje strategiczne.
Polska jest jednym z największych państw Unii Europejskiej, kluczowym członkiem wschodniej flanki NATO, znaczącym rynkiem gospodarczym i państwem posiadającym bezpośrednie doświadczenie polityczne oraz historyczne związane z zagrożeniami płynącymi ze Wschodu. Jej położenie geograficzne, rozwój zdolności obronnych oraz rola w pomocy Ukrainie sprawiają, że bezpieczeństwo Polski jest bezpośrednio związane z bezpieczeństwem całej Europy.
Uznanie tej pozycji nie powinno być traktowane jako gest uprzejmości ze strony Berlina. Jest konsekwencją zmiany rozkładu odpowiedzialności strategicznej w Europie.
Pamięć historyczna wymaga materialnego potwierdzenia
Abraham odniósł się również do planowanego trwałego pomnika polskich ofiar II wojny światowej i niemieckiej okupacji oraz do szerszej koncepcji utworzenia Domu Polsko-Niemieckiego w Berlinie.
Tymczasowy punkt pamięci utworzono na terenie dawnej Opery Krolla, związanym z posiedzeniami Reichstagu, podczas których Adolf Hitler ogłosił we wrześniu 1939 roku atak na Polskę. Obecny głaz stanowi etap pośredni na drodze do stworzenia trwałego miejsca pamięci.
Widoczność polskich ofiar w stolicy Niemiec nie jest wyłącznie kwestią upamiętnienia historycznego. Jest również testem wiarygodności współczesnego dialogu.
Pojednanie wymaga pamięci konkretnej, uczciwej i instytucjonalnie chronionej. Tam, gdzie pamięć staje się selektywna, partnerstwo również staje się podatne na osłabienie.
Bezpieczeństwo zmienia hierarchię polityczną Europy
Przedstawiciele kilku ugrupowań odnosili się do rosnących zdolności obronnych Polski. Polska jest dziś postrzegana w Niemczech nie tylko jako sąsiad i partner handlowy, lecz także jako jedno z najważniejszych państw europejskiego systemu bezpieczeństwa.
Najważniejsze akcenty debaty
Polska została przedstawiona jako równorzędny partner, którego znaczenie wymaga większych zobowiązań politycznych i infrastrukturalnych ze strony Niemiec.
Alexander Wolf chwalił rozwój militarny Polski, zestawiając polskie decyzje polityczne z krytyką polityki prowadzonej w Niemczech.
Johannes Schraps ostrzegł, że trwałe kontrole obciążają społeczności przygraniczne i mogą stać się politycznym sygnałem braku zaufania.
Katrin Göring-Eckardt opowiedziała się za otwartymi granicami oraz pełniejszym włączeniem Polski do europejskiego myślenia strategicznego i rozmów dotyczących Ukrainy.
Janina Böttger zakwestionowała zachodnią wyższość wobec Wschodu i przypomniała centralną rolę Solidarności w demokratycznej transformacji Europy.
Znaczenie tych wypowiedzi nie polega na politycznej zgodności między frakcjami, która pozostawała ograniczona, lecz na tym, że polska polityka obronna i geopolityczna rola Polski stały się centralnym tematem debaty w niemieckim parlamencie.
Przez dziesięciolecia relacje polsko-niemieckie były organizowane przede wszystkim wokół pojednania, integracji europejskiej i wymiany gospodarczej. Obrona staje się obecnie czwartym filarem strategicznym.
Kontrole graniczne jako test zaufania
Najbardziej widoczna różnica stanowisk dotyczyła kontroli na granicy polsko-niemieckiej. Johannes Schraps z SPD wskazał, że długotrwałe kontrole tworzą obciążenia dla społeczności przygranicznych i wysyłają sygnał braku zaufania. Katrin Göring-Eckardt z Zielonych również wezwała do przywrócenia otwartych granic jako normalności, podkreślając konsekwencje dla ruchu transgranicznego i europejskiego rynku wewnętrznego.
Nielegalna migracja pozostaje realnym wyzwaniem dla obu państw. Jednak sposób wdrażania polityki granicznej bezpośrednio wpływa na mieszkańców, przedsiębiorstwa, kierowców, pracowników transgranicznych, rodziny oraz służby publiczne.
Granica jest miejscem, w którym deklaracje rządów spotykają się z codziennym doświadczeniem obywateli. Jest również miejscem, w którym najłatwiej zweryfikować poziom zaufania politycznego.
Dla osób mieszkających w regionach przygranicznych stosunki polsko-niemieckie nie są abstrakcyjną kategorią polityki zagranicznej. Określają warunki dojazdu do pracy, transportu towarów, edukacji, dostępu do usług publicznych oraz współpracy lokalnych instytucji.
Europa potrzebuje perspektywy wschodniej w swoim centrum
Göring-Eckardt wezwała do „Veröstlichung des Denkens” — większego uwzględnienia perspektywy Europy Środkowo-Wschodniej w niemieckim i zachodnioeuropejskim myśleniu strategicznym. Böttger poszła dalej, argumentując, że przemiany demokratyczne 1989 roku są w Niemczech zbyt często przedstawiane przede wszystkim jako część historii niemieckiej.
Polska już wcześniej stała się pionierem przemian demokratycznych. Solidarność powstała w 1980 roku jako pierwszy niezależny masowy związek zawodowy w sowieckiej strefie wpływów, natomiast rozmowy Okrągłego Stołu i częściowo wolne wybory w Polsce poprzedziły upadek muru berlińskiego.
Jest to kwestia wykraczająca poza spór o narrację historyczną. Wojna w Ukrainie pokazała, że ostrzeżenia płynące z Warszawy, państw bałtyckich i innych stolic Europy Środkowo-Wschodniej dotyczące Rosji, zależności energetycznej i podatności strategicznej były często uzasadnione.
Perspektywa wschodnia nie powinna być dodawana do europejskiej debaty jako regionalne uzupełnienie. Powinna współtworzyć główny nurt europejskiego procesu decyzyjnego.
Stałe Polsko-Niemieckie Zgromadzenie Parlamentarne
Jedną z najbardziej konkretnych propozycji było utworzenie Polsko-Niemieckiego Zgromadzenia Parlamentarnego wzorowanego na istniejącym zgromadzeniu francusko-niemieckim. Koncepcję poparli Paul Ziemiak z CDU/CSU oraz Maja Wallenstein z SPD.
Stałe forum parlamentarne mogłoby umożliwić regularną pracę polskich i niemieckich deputowanych nad bezpieczeństwem, polityką europejską, transportem, energetyką, edukacją, ochroną środowiska i współpracą transgraniczną. Mogłoby również ograniczyć zależność relacji dwustronnych od zmieniających się rządów i krótkoterminowych napięć politycznych.
Partnerstwo staje się trwałe wtedy, gdy jest wspierane przez mechanizmy konsultacji, wczesnego rozwiązywania sporów oraz wspólnej odpowiedzialności politycznej.
Infrastruktura jest polityką zagraniczną
Parlamentarzyści wielokrotnie wskazywali na konieczność poprawy połączeń kolejowych i drogowych między Polską a Niemcami, w tym rozbudowy tak zwanej Ostbahn. Infrastruktura transportowa pozostaje jednym z najbardziej widocznych obszarów, w których deklaracje polityczne nie odpowiadają jeszcze w pełni rzeczywistemu poziomowi integracji.
Nowoczesne połączenia transportowe nie są wyłącznie projektami technicznymi. Wzmacniają odporność gospodarczą, mobilność wojskową, bezpieczeństwo dostaw oraz codzienną integrację społeczeństw.
Z perspektywy Civil Society News Network równie ważny pozostaje wymiar społeczny. Relacje między państwami nie są budowane wyłącznie przez ministrów, ambasadorów i parlamentarzystów. Ich trwałość zależy od szkół, uczelni, mediów, przedsiębiorstw, samorządów, służb ratunkowych, instytucji kultury oraz organizacji społeczeństwa obywatelskiego.
Struktury te podtrzymują współpracę również wtedy, gdy relacje polityczne stają się trudniejsze. Trzydzieści pięć lat po podpisaniu traktatu relacje polsko-niemieckie potrzebują nie tylko kolejnego etapu dialogu międzyrządowego, lecz także nowych inwestycji w wymianę młodzieży, edukację, media działające w interesie publicznym i infrastrukturę społeczeństwa obywatelskiego.
Nowa faza wymaga odwagi politycznej
Debata w Bundestagu nie usunęła sporów istniejących pomiędzy Polską a Niemcami. Pokazała jednak, że dotychczasowy model relacji dwustronnych wymaga dalszej przebudowy.
Polska nie jest już państwem oczekującym na akceptację Zachodu. Jest jednym z państw kształtujących bezpieczeństwo, gospodarkę i polityczną przyszłość Europy.
Niemcy pozostają największą gospodarką Unii Europejskiej i najważniejszym partnerem handlowym Polski. Ich odpowiedzialność polega nie tylko na uznaniu przeszłości, lecz także na traktowaniu Polski jako równorzędnego państwa w praktyce politycznej, instytucjonalnej i społecznej.
Przyszłość relacji polsko-niemieckich nie będzie mierzona liczbą rocznicowych przemówień. Zostanie oceniona przez jakość infrastruktury, politykę graniczną, zdolność do wspólnego działania w obszarze bezpieczeństwa, miejsce Polski w europejskim procesie decyzyjnym oraz poziom zaufania między obywatelami.
Traktat z 1991 roku otworzył drogę do pojednania. Zadaniem obecnego pokolenia jest przekształcenie tego pojednania w trwałą architekturę strategicznej równości.
